Przy okazji ponownego pochówku prochów Weteranów Powstania Wielkopolskiego i członków ich rodzin w Kolumbarium w jednej z kwater powstańczych na poznańskim Junikowie w mediach padała różna “ilość” grobów zaniedbanych, opuszczonych czy wymagających renowacji, padały liczby od 100 do ok. 300 na ponad 6000 grobów Powstańców na poznańskich cmentarzach. Niestety obawiam się, że ta liczba może zamknąć się w grubo ponad tysiącu mogił, które wymagają interwencji. Dlaczego? Wg dokumentacji jaką zebrałam od 2019 r. do dnia dzisiejszego tych grobów jest w Poznaniu 524 a nie jestem nawet w połowie opracowywania biogramów Powstańców, którzy zostali pochowani w Poznaniu.
Przed kilku laty na prośbę p. Wojciecha Labudy (ówczesny pełnomocnik rządu) i Pawła Skrzypalika (Cyfrowe Lapidarium Miasta Poznania) sporządziłam listę grobów Weteranów spoczywających na poznańskim Junikowie, które wymagają interwencji, ale lista obejmowała tylko groby wpisane do Ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej na mocy Ustawy z 2018 r. Z tej listy korzystano przy planowaniu przenosin, które miały miejsce w 2024 r. a fundusze zostały w dużej mierze pozyskane z ówczesnej Kancelarii Premiera RP i także z tej listy skorzystano w roku bieżącym. Czternastu Weteranów insurekcji wielkopolskiej znalazło zatem nowe, godne miejsce spoczynku. Należy tu także wspomnieć, że podobne przenosiny z zaniedbanych grobów miały miejsce wcześniej dwukrotnie. W 2022 r. miasto Poznań podpisało z IPN porozumienie na rzecz ratowania od zapomnienia zaniedbanych grobów Powstańców Wielkopolskich na cmentarzach komunalnych, podkreślam - cmentarzach komunalnych, a co z grobami na terenie cmentarzy parafialnych? A doskonale sobie Państwo zdają sprawę, że tam też sprawa nie “wygląda” super, a często groby naszych bohaterów to śmietniki - dosłownie lub puste place, nagrobki w ruinie lub w chaszczach albo nawet wykreślone z mapy wyszukiwarki miejskiej. Wspomnę tu jeszcze, że na przestrzeni lat próbę ratowania zapomnianych grobów Powstańców podjęli kibice LECHA, którzy co roku organizują społeczną zbiórkę a ze środków zebranych w dniach 1-2 listopada stawiają nowe nagrobki weteranom (w okresie 2024-2026 w Poznaniu postawionych zostało 24 nagrobków).
Należy sobie postawić zatem pytanie czy przy takiej ilości spoczywających weteranów na wszystkich poznańskich cmentarzach, przy “starzeniu się” technicznym nagrobków, przy braku opłat prolongacyjnych, przy braku realnej opieki nad grobami nie należy podjąć innej inicjatywy, która uhonoruje wszystkich weteranów pochowanych na danym cmentarzu? Może dobrym przykładem jest tablica ustawiona na cmentarzu winiarskim św. Stanisława Kostki przy ul. Łowmińskiego (os. B. Chrobrego). Dlaczego tablica? Pamięć należy się wszystkim Powstańcom, bez względu na to czy przejdą weryfikację IPN czy nie (tym bardziej, że rozpatrzenie wniosków o wpis do Ewidencji IPN trwa czasem latami! a też wnioski są odrzucane), a nikt nigdy nie będzie w stanie przez kolejne dziesięciolecia zorganizować przenosin tylko do jednego kolumbarium (miejsc na dzień dzisiejszy 80 z możliwością rozbudowy), opłacić ekshumacji, nowych pochówków, nowych nagrobków, opłacić prolongat, opłacić czy zająć się opieką nad opuszczonymi grobami, których wraz z wymieraniem potomków lub brakiem zainteresowania ze strony rodzin przybywa z roku na rok.
Na koniec chciałabym podziękować wolontariuszom, którzy opiekują się grobami Weteranów a także nieocenionej, bezinteresownej pomocy i otwartości ochotników, którzy gromadzą na potrzeby Genealogii Powstańców Wielkopolskich dokumentację fotograficzną grobów Powstańców na poznańskich cmentarzach, w sposób szczególny podziękowania kieruję na ręce Tomka Konwickiego, który od lat pomaga mi najbardziej. Podziękowania kieruję także Agnieszce Grądzielewskiej i Dagmarze Makowskiej, które towarzyszyły mi w pierwszych latach zbierania informacji, a także obecnym Katarzynie Krüger, Monice Bijpost, Małgorzacie Jurdze, p. Danucie Grygier i Jakubowi Nieboj - nie przeczytają w mediach Waszych nazwisk i udziału w kultywowaniu pamięci o Powstańcach Wielkopolskich spoczywających na poznańskich cmentarzach, ale to przede wszystkim WY jesteście autorami pracy, pod którą podpisują się tak chętnie inni.
Ewa Alicja Slomska
Genealogia Powstańców Wielkopolskich